Niesforny szczeniak? Praktyczny poradnik, jak rozwiązać problemy

Wychowanie szczeniaka to piękna, ale i wymagająca przygoda. Jeśli Twój mały podopieczny gryzie, niszczy przedmioty, ma problemy z nauką czystości lub skacze na gości, ten praktyczny poradnik jest dla Ciebie. Pokażę Ci, jak zrozumieć naturalne zachowania szczenięcia i skutecznie rozwiązać typowe problemy wychowawcze, opierając się na pozytywnych metodach i budowaniu silnej, opartej na zaufaniu więzi.

Skuteczne metody na niesfornego szczeniaka praktyczny poradnik dla każdego właściciela

Dlaczego energia rozpiera twojego psa? Poznaj etapy rozwoju szczenięcia

Kiedy patrzymy na naszego szczeniaka, który z zapałem gryzie nogę od stołu, skacze na nas z radością, a chwilę później zostawia kałużę na dywanie, łatwo o frustrację. Jednak jako doświadczona behawiorystka wiem, że te "niesforne" zachowania są w większości przypadków zupełnie naturalnymi etapami rozwoju każdego psiego malucha. To nie jest złośliwość, lecz wynik instynktów i potrzeb, które Twój szczeniak próbuje zaspokoić.

W Polsce właściciele szczeniaków najczęściej zmagają się z podobnymi wyzwaniami: gryzieniem rąk i mebli, problemami z nauką czystości, skakaniem na ludzi oraz ciągnięciem na smyczy. Te zachowania są częścią procesu poznawania świata, testowania granic i po prostu bycia szczeniakiem. Zrozumienie tego jest pierwszym krokiem do skutecznego i pełnego empatii wychowania.

Świat widziany nosem i zębami: Co próbuje ci powiedzieć twój mały gryzoń?

Szczenięta gryzą i żują, bo to dla nich podstawowy sposób na eksplorację świata. Podobnie jak małe dzieci, które wszystko biorą do buzi, psy używają pyska, aby poznać teksturę, kształt i właściwości otaczających ich przedmiotów. Dodatkowo, okres wymiany zębów, który przypada zazwyczaj między 3. a 6. miesiącem życia, jest dla nich bolesny. Gryzienie przynosi ulgę swędzącym dziąsłom i pomaga w wypadaniu mleczaków. To naturalna, silna potrzeba, której nie da się wyeliminować, ale którą można i należy odpowiednio ukierunkować.

Klucz do sukcesu: Czym jest pozytywne wzmocnienie i dlaczego kary nie działają?

W mojej pracy zawsze podkreślam, że kluczem do sukcesu w wychowaniu psa jest pozytywne wzmocnienie. Co to oznacza? Mówiąc najprościej, nagradzamy psa za zachowania, które nam się podobają, zwiększając tym samym prawdopodobieństwo, że będzie je powtarzał. Może to być smakołyk, pochwała, ulubiona zabawka czy chwila uwagi. W Polsce ta metoda jest dominująca i rekomendowana przez behawiorystów, ponieważ buduje silną więź z psem, opartą na zaufaniu i wzajemnym szacunku.

Metody awersyjne, takie jak krzyki, szarpanie smyczą czy stosowanie kolczatek, są nie tylko nieskuteczne, ale wręcz szkodliwe. Mogą prowadzić do lęków, agresji, a przede wszystkim niszczą relację z psem. Pies, który boi się swojego właściciela, nie jest szczęśliwym psem i nie będzie uczył się efektywnie. Zamiast tego, skupmy się na nagradzaniu i pokazywaniu, czego oczekujemy, a nie na karaniu za to, czego nie chcemy.

• Korzyści z pozytywnego wzmocnienia:
• Buduje silną, pozytywną więź z psem.
• Zwiększa motywację psa do nauki.
• Tworzy radosne i bezstresowe środowisko szkoleniowe.
• Zapobiega problemom behawioralnym wynikającym z lęku.
• Wzmacnia pewność siebie psa.

Pogryzione ręce i meble jak oduczyć szczeniaka gryzienia?

Zabawa w "stop-klatkę": Prosta technika, która uczy delikatności

Gryzienie rąk to jeden z najczęstszych problemów, z którym zgłaszają się do mnie właściciele szczeniaków. Na szczęście, istnieje prosta i skuteczna metoda, którą nazywam "stop-klatką". Jej celem jest nauczenie szczeniaka, że zbyt mocne gryzienie przerywa zabawę.

1. Reaguj na ból: Kiedy szczeniak ugryzie Cię zbyt mocno, wydaj głośny, ale nie agresywny okrzyk bólu, np. "Auu!" lub "Aj!".
2. Zastygaj w bezruchu: Natychmiast przestań się ruszać i wycofaj rękę. Twoje ciało powinno zastygąć jak w "stop-klatce".
3. Ignoruj szczeniaka: Odwróć się od szczeniaka, nie patrz na niego, nie mów do niego. Zignoruj go całkowicie na około 10-20 sekund.
4. Wróć do zabawy: Po krótkiej przerwie, jeśli szczeniak się uspokoi, możesz wznowić zabawę. Jeśli ugryzie ponownie zbyt mocno, powtórz cały proces.
5. Konsekwencja to podstawa: Wszyscy domownicy muszą stosować tę samą metodę konsekwentnie. Tylko wtedy szczeniak zrozumie, że delikatne gryzienie jest akceptowalne, a mocne nie.

Gryzak to twój najlepszy przyjaciel: Jak mądrze przekierować uwagę psa

Pamiętaj, że gryzienie to naturalna potrzeba szczeniaka. Nie możemy jej wyeliminować, ale możemy ją odpowiednio ukierunkować. Gryzaki i zabawki do żucia są Twoimi najlepszymi sprzymierzeńcami w walce z niszczeniem mebli i gryzieniem rąk. Zawsze, gdy szczeniak próbuje gryźć coś, czego nie powinien, spokojnie, ale stanowczo przekieruj jego uwagę na odpowiedni gryzak. Pochwal go i nagródź, gdy zacznie gryźć zabawkę.

• Przykłady bezpiecznych i atrakcyjnych gryzaków:
• Kongi: Gumowe zabawki, które można wypełnić smakołykami lub pastą, zapewniają długotrwałe zajęcie.
• Gryzaki z naturalnych materiałów: Suszone uszy, żwacze, poroża (odpowiednio dobrane do wieku i wielkości psa).
• Zabawki do żucia z wytrzymałej gumy: Specjalnie zaprojektowane dla szczeniąt, często z wypustkami masującymi dziąsła.
• Liny do gryzienia: Wykonane z bawełny, idealne do wspólnej zabawy w przeciąganie.

Nauka komendy "zostaw" twoja tajna broń przeciwko niszczeniu

Komenda "zostaw" (ang. "leave it") jest niezwykle przydatna, gdy chcemy, aby szczeniak zrezygnował z zainteresowania niepożądanym przedmiotem czy to kapciem, czy kawałkiem jedzenia znalezionym na spacerze. To jedna z najczęściej wyszukiwanych komend, i słusznie, bo potrafi uratować wiele przedmiotów!

1. Zacznij od łatwego: Weź dwa smakołyki. Jeden, mniej atrakcyjny, połóż na otwartej dłoni i pokaż szczeniakowi. Drugi, bardziej atrakcyjny, schowaj w drugiej dłoni.
2. Powiedz "zostaw": Gdy szczeniak będzie próbował wziąć smakołyk z otwartej dłoni, powiedz spokojnie "zostaw" i zamknij dłoń.
3. Poczekaj na rezygnację: Szczeniak prawdopodobnie będzie próbował dostać się do smakołyka. Czekaj cierpliwie. W momencie, gdy zrezygnuje (np. odsunie pysk, spojrzy na Ciebie), natychmiast otwórz dłoń i nagródź go smakołykiem z drugiej, schowanej ręki, mówiąc "dobrze!".
4. Stopniowo zwiększaj trudność: Kiedy szczeniak zrozumie, że rezygnacja z jednego smakołyka prowadzi do lepszej nagrody, zacznij kłaść smakołyk na podłodze, a następnie na coraz większej odległości.
5. Ćwicz w różnych miejscach: Gdy komenda będzie opanowana w domu, zacznij ćwiczyć ją w różnych, spokojnych miejscach, a następnie w bardziej rozpraszających środowiskach.

Kałuże na podłodze? Przewodnik po nauce czystości

Sygnały, których nie możesz przegapić: Jak rozpoznać, że szczeniak musi wyjść?

Nauka czystości wymaga od nas, właścicieli, dużej uwagi i proaktywności. Szczenięta zazwyczaj dają subtelne sygnały, że muszą załatwić swoje potrzeby. Im szybciej je rozpoznasz, tym większe szanse na uniknięcie "wypadków" w domu.

• Kręcenie się i wąchanie podłogi: To jeden z najbardziej klasycznych sygnałów. Szczeniak szuka odpowiedniego miejsca.
• Niespokojne zachowanie: Nagle przerywa zabawę, staje się nerwowy, chodzi w kółko.
• Skrobanie lub stanie przy drzwiach: Niektóre szczenięta szybko uczą się, że wyjście na zewnątrz wiąże się z drzwiami.
• Piszczenie lub szczekanie: Rzadziej, ale niektóre szczenięta mogą w ten sposób komunikować potrzebę.
• Kucanie: Oczywisty sygnał, ale często już za późno na interwencję. Staraj się wyłapać wcześniejsze oznaki.

Złota zasada regularności: Stwórz harmonogram spacerów, który działa cuda

Kluczem do sukcesu w nauce czystości jest regularność i przewidywalność. Szczenięta potrzebują stałego harmonogramu, aby nauczyć się, kiedy i gdzie mogą załatwić swoje potrzeby. Im młodszy szczeniak, tym częściej musi wychodzić. Pamiętaj, że szczenięta nie mają jeszcze pełnej kontroli nad pęcherzem i jelitami.

Oto przykładowy harmonogram, który możesz dostosować do swojego szczeniaka i trybu życia:

• Zaraz po przebudzeniu: Pierwszy spacer rano.
• Po każdym posiłku: Trawienie i wydalanie są ze sobą ściśle powiązane.
• Po każdej intensywnej zabawie: Emocje często stymulują potrzebę.
• Przed snem: Ostatni spacer wieczorem.
• Co 2-3 godziny w ciągu dnia: Nawet jeśli nie ma wyraźnych sygnałów, zabieraj go na krótki spacer.

Co robić, gdy zdarzy się "wypadek"? Instrukcja postępowania bez nerwów

Wypadki w domu są nieuniknione, zwłaszcza na początku. Ważne jest, aby wiedzieć, jak prawidłowo na nie reagować, aby nie zaszkodzić procesowi nauki.

1. Nie karz szczeniaka: Nigdy, przenigdy nie krzycz na szczeniaka, nie wsadzaj mu nosa w odchody ani nie bij go. Szczeniak nie zrozumie, dlaczego jest karany, a jedynie nauczy się bać Ciebie i ukrywać swoje potrzeby, co utrudni naukę czystości.
2. Przyłapany na gorącym uczynku: Jeśli przyłapiesz szczeniaka na załatwianiu się w domu, spokojnie, ale zdecydowanie przerwij mu, mówiąc "nie" lub klaszcząc w dłonie. Natychmiast wynieś go na zewnątrz, w miejsce, gdzie powinien się załatwić. Jeśli tam zrobi swoje, hojnie go nagródź.
3. Sprzątaj skutecznie: Użyj specjalnych środków do usuwania zapachu moczu (dostępnych w sklepach zoologicznych), a nie zwykłych detergentów. Zapach moczu, nawet niewyczuwalny dla człowieka, może zachęcać szczeniaka do załatwiania się w tym samym miejscu.
4. Zachowaj spokój: Pamiętaj, że to Ty jesteś odpowiedzialny za naukę szczeniaka. Cierpliwość i konsekwencja to klucz do sukcesu.

Socjalizacja i budowanie psiej pewności siebie fundament dobrego wychowania

Magiczne okno od 3 do 16 tygodnia: Czego musisz nauczyć psa o świecie?

Okres socjalizacji, trwający od około 3. do 12-16. tygodnia życia szczeniaka, to absolutnie krytyczny czas w jego rozwoju. To magiczne okno, w którym szczeniak jest najbardziej otwarty na nowe doświadczenia i najłatwiej przyswaja informacje o świecie. W tym czasie musimy zapoznać go z jak największą liczbą różnorodnych bodźców w pozytywny i kontrolowany sposób.

Zaniedbanie tego etapu może prowadzić do poważnych problemów lękowych w przyszłości, takich jak strach przed ludźmi, innymi psami, głośnymi dźwiękami czy nowymi miejscami. Moim zdaniem, to jeden z najważniejszych obowiązków każdego właściciela szczeniaka. Pamiętaj, że jakość tych pierwszych doświadczeń kształtuje całe życie Twojego psa.

• Przykłady bodźców do socjalizacji:
• Różni ludzie: Dzieci, dorośli, osoby starsze, w okularach, z parasolem, na wózku.
• Inne, zaszczepione psy: Różnych ras, wielkości i płci, o spokojnym usposobieniu.
• Różne dźwięki: Odgłosy miasta, odkurzacza, burzy, dzwonka do drzwi (stopniowo i pozytywnie).
• Różne miejsca: Parki, lasy, ulice, sklepy zoologiczne (jeśli dozwolone), kawiarnie (na zewnątrz).
• Różne powierzchnie: Trawa, beton, piasek, płytki, kratki ściekowe.
• Przedmioty: Rowery, wózki dziecięce, samochody, miotły.

Bezpieczne spotkania z innymi psami i ludźmi: Zasady dobrej zabawy

Pozytywne doświadczenia z innymi psami i ludźmi są fundamentem pewności siebie Twojego szczeniaka. Pamiętaj jednak o kilku zasadach, aby te interakcje były bezpieczne i budujące:

• Tylko zaszczepione psy: Upewnij się, że psy, z którymi Twój szczeniak ma kontakt, są w pełni zaszczepione i zdrowe.
• Kontrolowane środowisko: Pierwsze spotkania powinny odbywać się w spokojnym, bezpiecznym miejscu, pod Twoim ścisłym nadzorem.
• Pozytywne doświadczenia: Zawsze dbaj o to, aby szczeniak miał dobre skojarzenia. Jeśli widzisz, że jest przestraszony lub przytłoczony, natychmiast przerwij interakcję.
• Różni ludzie: Pozwól szczeniakowi na kontakt z różnymi typami ludzi dziećmi (pod nadzorem!), dorosłymi, osobami starszymi. Naucz go, że ludzie są źródłem pozytywnych doświadczeń.
• Krótkie, ale częste: Lepiej kilka krótkich, pozytywnych interakcji niż jedna długa i męcząca.

Jak przyzwyczaić psa do odgłosów miasta, odkurzacza i wizyt u weterynarza?

Wiele codziennych bodźców, które dla nas są normalne, dla szczeniaka mogą być przerażające. Proces habituacji i desensytyzacji polega na stopniowym i pozytywnym zapoznawaniu psa z tymi bodźcami, aby stały się dla niego neutralne.

Na przykład, aby przyzwyczaić szczeniaka do odkurzacza, zacznij od włączenia go w innym pokoju na bardzo krótki czas, nagradzając psa za spokój. Stopniowo skracaj dystans i wydłużaj czas pracy urządzenia. Podobnie postępuj z odgłosami miasta zabieraj szczeniaka na krótkie spacery w okolice o umiarkowanym ruchu, nagradzając go za spokojne zachowanie.

Pierwsza wizyta u weterynarza jest kluczowa dla zdrowia szczeniaka (odrobaczanie, szczepienia, książeczka zdrowia, czipowanie), ale może być też stresująca. Zadbaj o to, aby była ona jak najbardziej pozytywnym doświadczeniem:

• Wizyta "na sucho": Zanim pójdziesz na właściwą wizytę, wybierz się do lecznicy tylko po to, by szczeniak mógł wejść, dostać smakołyk od personelu i wyjść. Bez żadnych zabiegów.
• Pozytywne skojarzenia: Nagradzaj szczeniaka smakołykami za spokojne zachowanie w poczekalni i podczas badania.
• Spokój właściciela: Twój spokój i pewność siebie udzielą się psu.

Skaczący szczeniak i ciągnięcie na smyczy odzyskaj kontrolę na spacerach

Koniec ze skakaniem na gości: Metoda "cztery łapy na ziemi"

Skakanie na ludzi to częste zachowanie, które szczenięta szybko uczą się stosować, aby zwrócić na siebie uwagę. Jest to urocze, gdy pies jest mały, ale staje się problematyczne, gdy urośnie. Metoda "cztery łapy na ziemi" jest prosta i skuteczna.

1. Ignoruj skakanie: Kiedy szczeniak na Ciebie skacze, odwróć się, skrzyżuj ręce i nie patrz na niego. Nie mów nic, nie dotykaj go. Bądź jak drzewo.
2. Nagradzaj spokój: W momencie, gdy szczeniak postawi wszystkie cztery łapy na ziemi, natychmiast go pochwal i nagródź smakołykiem.
3. Konsekwencja wszystkich domowników: Wszyscy w domu muszą stosować tę samą zasadę. Jeśli ktoś nagrodzi skakanie uwagą, szczeniak będzie zdezorientowany.
4. Ćwicz z gośćmi: Poproś gości, aby również ignorowali skakanie, a nagradzali psa za spokojne powitanie.

Nauka chodzenia na luźnej smyczy od czego zacząć jeszcze w domu?

Ciągnięcie na smyczy to zmora wielu właścicieli. Naukę chodzenia na luźnej smyczy warto rozpocząć jeszcze w domu, w spokojnym środowisku, zanim wyjdziecie na zewnątrz, gdzie jest mnóstwo rozpraszaczy.

1. Przyzwyczajenie do obroży i smyczy: Najpierw pozwól szczeniakowi przyzwyczaić się do noszenia obroży/szelek i krótkiej smyczy w domu. Nagradzaj go za to.
2. Ćwiczenia w domu: Przypnij smycz i zacznij chodzić po pokoju. Za każdym razem, gdy smycz jest luźna, nagródź szczeniaka smakołykiem i pochwal go. Jeśli smycz się napnie, zatrzymaj się. Stój nieruchomo, dopóki smycz się nie poluzuje.
3. Zmień kierunek: Kiedy szczeniak zacznie ciągnąć, po prostu zmień kierunek. Gdy podąży za Tobą i smycz się poluzuje, nagródź go.
4. Stopniowo na zewnątrz: Kiedy szczeniak opanuje chodzenie na luźnej smyczy w domu, zacznij ćwiczyć na zewnątrz, w spokojnych miejscach, stopniowo zwiększając poziom rozproszeń.
5. Bądź konsekwentny: Nigdy nie idź dalej, gdy smycz jest napięta. Pies musi zrozumieć, że ciągnięcie nie prowadzi do celu.

Jak sprawić, by spacer był dla psa przygodą, a nie wyścigiem?

Spacery to nie tylko załatwianie potrzeb fizjologicznych, ale przede wszystkim czas eksploracji, węszenia i mentalnej stymulacji dla Twojego szczeniaka. Zamiast traktować spacer jako wyścig, postaraj się, aby był to czas przygody i odkrywania świata.

• Pozwól na węszenie: Nos psa to jego najważniejszy zmysł. Pozwól mu węszyć do woli. To dla niego jak czytanie gazety i jest bardzo męczące umysłowo.
• Eksploracja nowych miejsc: Regularnie zmieniaj trasy spacerów, aby szczeniak mógł poznawać nowe zapachy i widoki.
• Krótkie sesje treningowe: Wykorzystaj spacer na krótkie ćwiczenia posłuszeństwa (np. "siad", "do mnie") w różnych miejscach.
• Zabawy: Zabierz ze sobą ulubioną zabawkę i zróbcie krótką sesję zabawy w aportowanie lub przeciąganie.
• Pamiętaj, że spacer jest dla psa: Skup się na jego potrzebach i pozwól mu decydować o tempie i kierunku (w rozsądnych granicach).

Zbudujcie idealny zespół: Komunikacja, zabawa i rutyna

Nauka podstawowych komend, które ułatwią wam życie ("siad", "do mnie")

Podstawowe komendy to fundament komunikacji między Tobą a Twoim szczeniakiem. Ułatwiają codzienne życie, zapewniają bezpieczeństwo i budują wzajemne zrozumienie. Zawsze ucz komend w sposób pozytywny, nagradzając psa za każdą poprawną reakcję.

Komenda "siad":

1. Trzymaj smakołyk blisko nosa szczeniaka.
2. Powoli przesuwaj smakołyk nad jego głową w kierunku ogona. Szczeniak naturalnie usiądzie, aby śledzić smakołyk.
3. W momencie, gdy jego pośladki dotkną ziemi, powiedz "siad", daj smakołyk i pochwal go.
4. Powtarzaj ćwiczenie kilka razy dziennie w krótkich sesjach.

Komenda "do mnie":

1. Zacznij w spokojnym miejscu, w domu. Kucnij i otwórz ramiona.
2. Gdy szczeniak jest blisko, powiedz radosnym tonem "do mnie!" i pokaż mu smakołyk.
3. Gdy podejdzie, hojnie go nagródź i pochwal.
4. Stopniowo zwiększaj odległość i dodawaj lekkie rozproszenia.
5. Pamiętaj, aby komenda "do mnie" zawsze kojarzyła się z czymś bardzo pozytywnym. Nigdy nie używaj jej do karania lub zakończenia zabawy.

Jak ważny jest sen? Plan dnia idealnego szczeniaka

Wielu właścicieli zastanawia się, ile powinien spać szczeniak. Odpowiedź jest prosta: bardzo dużo! Sen jest niezwykle ważny dla zdrowego rozwoju fizycznego i psychicznego szczeniaka. To w czasie snu mózg przetwarza nowe informacje, a ciało regeneruje się. Zbyt mało snu może prowadzić do nadpobudliwości, problemów z koncentracją i zwiększonej drażliwości.

Stała rutyna i przewidywalny plan dnia dają szczeniakowi poczucie bezpieczeństwa i pomagają mu zrozumieć, czego się od niego oczekuje. Oto przykładowy plan dnia, który równoważy czas na zabawę, trening, spacery i odpoczynek:

• 6:00-7:00: Pobudka, szybki spacer na załatwienie potrzeb, śniadanie.
• 7:00-8:00: Krótka zabawa, sesja treningowa (np. 5-10 minut).
• 8:00-10:00: Drzemka w legowisku lub klatce.
• 10:00-10:30: Spacer, załatwienie potrzeb, krótka eksploracja.
• 10:30-12:00: Spokojna zabawa gryzakiem, czas na samodzielne zajęcie.
• 12:00-14:00: Drzemka.
• 14:00-14:30: Spacer, obiad.
• 14:30-16:00: Zabawa, socjalizacja (jeśli to możliwe).
• 16:00-18:00: Drzemka.
• 18:00-18:30: Spacer, kolacja.
• 18:30-20:00: Spokojna zabawa, głaskanie, ostatnia krótka sesja treningowa.
• 20:00-22:00: Drzemka.
• 22:00-22:30: Ostatni krótki spacer przed snem.
• 22:30: Spanie (najlepiej w klatce lub legowisku w sypialni właściciela).

Najczęstsze błędy popełniane przez nowych właścicieli (i jak ich unikać)

Jako Anastazja Tomaszewska, widzę, że nowi właściciele, mimo najlepszych chęci, często popełniają podobne błędy. Oto najczęstsze z nich i moje rady, jak ich unikać:

• Brak konsekwencji: To chyba najczęstszy błąd. Raz pozwalasz na coś, innym razem zabraniasz. Szczeniak nie wie, czego się od niego oczekuje. * Rada: Ustal jasne zasady i upewnij się, że wszyscy domownicy ich przestrzegają.
• Stosowanie kar: Krzyk, bicie, szarpanie smyczą niszczy zaufanie i prowadzi do problemów behawioralnych. * Rada: Zawsze stosuj pozytywne wzmocnienie. Nagradzaj pożądane zachowania, ignoruj niepożądane (jeśli nie są niebezpieczne) lub przekierowuj uwagę.
• Niedostateczna socjalizacja: Izolowanie szczeniaka w kluczowym okresie rozwojowym. * Rada: Świadomie i pozytywnie zapoznawaj szczeniaka z różnymi bodźcami, ludźmi i zaszczepionymi psami w okresie socjalizacji (3-16 tygodni).
• Brak odpowiedniej stymulacji fizycznej i umysłowej: Nudzacy się szczeniak to szczeniak, który sam znajdzie sobie zajęcie często destrukcyjne. * Rada: Zapewnij regularne spacery, zabawy, gryzaki, zabawki interaktywne i krótkie sesje treningowe.
• Zbyt wczesne oczekiwania: Oczekiwanie, że szczeniak będzie od razu idealnie posłuszny i czysty. * Rada: Bądź cierpliwy. Wychowanie szczeniaka to proces, który wymaga czasu, zrozumienia i miłości. Każdy pies uczy się w swoim tempie.